Tarih, binlerce yıldır Alevilerin deyişlerini, nefeslerini, gülbanglarını soluyordu burada. Aniden aracımıza çarparak karanlığın içerisinden kaybolan devasa kuşun ne olduğu üzerine fikir yürütürken, aynı mekanda gezen habercinin bizimle selamlaştığını düşünmemiştik. Gündüzün ilk ışıklarıyla Pir Momad’in cenazesinin Kantarma’ya girişiyle birlikte dört bir yandan gelen taliplerin pirlerine karşı son görevlerini yerine getirişlerine şahitlik ettik.

Cenazenin toprağa verildiği sırada semalarda dev bir kartalın ahenkli semah dönüşünü gördük. Rivayet odur ki; Pir gibi Pir olan kartal ruhunda temsilini bulur.

Cenaze sonrası yola çıktığımızda aracımıza çarpıldığı yerde aynı kartalın havalandığı, bizleri yolcu ettiğine tanık olduk. Yüreğimiz ürperdi. Gelişimizi selamlayanlar Pirini uğurlayanlar ve bizi yolcu edenler “dağ başlarında bir kartal gibi durmaktadırlar” dedik. Onlar ki ebedi ruhun temsilcileridirler. İşte o gündür ki her çınarımızı yolcu edişimizde bir kartal gibi ruhlarımız semaha durur.

Bugün de hakikat geleneğinin en köklü temsilcilerinden ve bu mirasın en son sürdürücülerinden Erdem Baba’yı (İbrahim Erdem) hakka uğurluyoruz. O ki Alevi geleneğinin temsilciliğini kültürel ve sosyal örgütlenmesinde, yaşamıyla yer alıp temsil etme becerisini göstermiştir.

Alevi kültürü, dilden dile, ustadan öğrenciye yol almaktadır. Yazılı bir metnin olmadığını; yüzlerce deyişin, nefesin, öğrenilerek, öğretilerek, bugüne binbir zahmetle geldiğini biliyoruz. Bu zahmeti çekenler, nice isimsiz kahraman, hak etmediği bir biçimde aramızdan kayıp gitmektedir. Ve bu gelenek yerini artık yazılı edebiyata, kayıtlara bırakmış durumdadır.

Hem ağız hem müzikal derinlik anlamında itikatın ve inancın tınısıyla var olan bu değerler artık yetişmemektedirler. İtikatın ve inancın, Alevi değerlerinden uzaklaşmanın en derin yaşandığı alan, onun sözlü tarihinin ve tınısının ortadan kaldırılarak kapitalizme, popüler kültüre peşkeş çekilmesidir.

Erdem Baba, Tacım Í Gir, Pir Momad, Pir Í Firik, Pir İvo gibi ekoller buna karşı durabilen son kuşaklar olarak görülmektedir. Onlar feyzini dağların derinliklerinde, dağ kültürünün filozofyasından almaktadırlar. Onlar, dağların koruyan kollayan ve özgürleştiren felsefesinden beslenerek Aleviliğin en özgür, en derin felsefi yapısını da temsil etmektedirler.

Bu hayattır ki, dünyaya bakıştır ki, dağın filozofyasını yaratmıştır. Mistisizim diye Avrupalılar tarafından daraltılmak istenen bu ortakçı, paylaşımcı, sosyal adaletçi, dünyayı yorumlayan, tartışan, yaratılıştan ölüme toplumun ihtiyaç duyduğu tüm konularda söyleyecek sözü olan, Ortadoğunun direniş filozofyasıdır. Dün değil binlerce yıl önceki Spartaküs’ün, Hallacı Mansur’un Ebul Vefa’nın Şuhreverdi’nin uğruna hayatlarını verdikleri filozofyanın bugüne taşınabilmesidir. Dağın filozofları, binlerce yıllık direnişin ideologları, savunucuları, yayıcıları ve yeniden yeniden kendini üreten temsilcileridir.

Onun içindir ki egemenler tarafından hedef alınmış, yok etmek için katledilmiş, sürgünlere gönderilmiş ve haklarında her türlü fitne, fesat, hakaret üretilmiştir.

İşte bugün dahi onların temsilcilerinin seslerini duyabilme şansına sahip olan bizler varlığımızla yok edilmek istenen bir direniş kültürünü temsil etmekteyiz. Bilmek, ağır bir yüktür. Bu yük, artık “Ben Aleviyim” diyen herkesin yüküdür. Değerlerimize layık olmanın tek bir yolu vardır, o da, onların gittiği yolda, onların baktığı gözle dünyaya bakabilmektir.

İşte Erdem Baba bu yolun bir hakikati, ermişi, dervişidir. Onu hep “sevdiğim sultanım tez gel” diye haykıran sesiyle anımsaycağız. Onu hak ile hakikat olduğu, sevdiği ile buluştuğu bir mekan içinde düşlemekteyiz. Toprağın bol, devrin daim olsun! Aşk ile…

Ne dinim var ne imanım
Kalenderim kalenderim
Ne şekkim var ne gümanım
Kalenderim kalenderim

Ne taşlardan arlanırım
Ne sözlerden dillenirim
Çul da giysem sallanırım
Kalenderim kalenderim

Ne salnım ne selatım var
Ne farzım ne sünnetim var
Ne govum ne gıybetim var
Kalenderim kalenderim

Dört kitabı ben yazarım
Kırklara engür ezerim
Kendi reyime gezerim
Kalenderim kalenderim
Erdem Baba

Bugün ise ‘cemevleri’mizde, özellikle metropollerde kümelenmiş mekanlarda cem seyirlik bir aktiviteye dönüştürülmüştür. Alevi hukukunun önemsenmediği, pirin meydana gelişinden, helallik alışından ve posta oturmasına kadar birçok şey, hak ile değil, şekil ile yerine getirilmeye başlanmıştır. Birçok kez denk geldiğimiz gibi, pirlerimiz posta otururken rızalık bile alma gereği duymamaktadır. Rızalık almayan pire, taliplerden itiraz gelmemektedir. Oysaki rızalık alınmadan, talibin izni olmadan hiçbir pir cem postuna oturamaz ve cem yürütemez. Hakkın yerini bulmadığı bir cem ile talip hakikate ulaşamaz. Ki; durduğumuz yer bugün bu olmamaktadır.

Pirlerimizin sıkça söyledikleri “seyir için olmaya, hak için ola” cümlesi, aslında cemin felsefesini izah etmektedir. Hak olan hakikattir. Hak emektir. Bu anlamda tüm hizmetlerde yaşanan eksikliklerle cem, bir hizmet ve hakikat birlikteliği olmaktan uzaklaştırılmaktadır.

Hiçbir emek harcamadan on iki hizmet yerine getirilemez. Örneklersek, peykçi cemin olacağı mekanı insanlara haber veren, ceme katılmalarını sağlayan kişi, aile boyu nesilden, nesile geçen bir gelenek olarak süren hizmettir. Yine süpürgeci cem meydanını temizleyen, hazır hale getiren canlardır… Bunları çoğaltmak ve 12 hizmetlerin tümüne yaymak mümkündür. Bu hizmetleri görmemiş kişilerin haberci, gözcü, süpürgeci, kurbancı vs. diye dualanması, hakkın görülmemesi, emeğin kutsanmaması manasına gelir ki; bugün birçok cemde bu yaşanmaktadır. Hizmetle hiç alakası olmayan kişilere dualar ezberletilerek yapılan cemler bugün giderek yaygınlaşmıştır. Hizmet görmeyen, ezberi gülcü olan kişiler, gençler hizmet erbabı diye cemde boy göstermektedir.

Alevi inancının en çok dejenere edildiği ve realitesinden uzaklaştırıldığı yer bu tip cemler olmaktadır. Hak ile hakkın buluşmadığı bu mekanlarda cemde manasını ve Alevilikteki ruhani birleştirici özelliğini kaybetmektedir. Hak olmayanların yürüttüğü cemler, hakikatin görülmemesine, yolun kendisinden uzaklaşmasına vesile olmaktadır. Değerler temsili kaybedilmektedir. Onun için otantik, yaşayan Alevilikte ısrar etmek, şekilden uzak özün örgütlendiği mekanlara kavuşmak şarttır. Ne olursa olsun Pirlerin rızayla posta oturmasını sağlamak, taliplerin kuşkusu varsa rızalık vermeme cesaretini göstermek “pirin hata yapmasını engelleyen taliptir” desturuyla yol almak lazım gelmektedir. Bu inançla bir kez daha sözü Şah Hatai ye verelim:

Hakk’tan bize nida geldi
Pirim sana haber olsun
Şahtan bize name geldi
Rehberime haber olsun

Hak kuluna eyler nazar
Dört kalıptan adem dizer
Kalleş gelmiş cemi bozar
Gözcü sana haber olsun.

Bu yola giden hacılar
Kırklar güruh-u Naciler
Cem kilidi kapıcılar
Kapıcıya haber olsun.

Mümin yolun yakın ister
Münkirlerden sakın ister
Delil yanmaz yağın ister
Çerağcıya haber olsun.

Mümini çekti meydana
Münkiri sürdü zindana
Tekbir verildi kurbana
Kurbancıya haber olsun.

Mümini çektiler dara
Münkiri sürerler nara
Hizmet verildi Selman’a
Süpürgeciye haber olsun.

Gelin gidelim tarikata
Kulak verin marifete
Tâlip girmiş hakikate
Tarıkçıya haber olsun.

Mümini çektiler dara
Münkiri sürdüler zindana
Hizmet geldi tezekkâra
Tezekkara haber olsun.

Bu yola giden hacılar
Kırklar güruh-u Naciler
Müminler Müslim bacılar
Peyik sana haber olsun

Yola gider haslar hası
Giymiş hakikat libası
Doldur ver bir engür tası
Sakkacıya haber olsun.

Zakirin zikri saz ile
Kuran okur avaz ile
Mümin müslim niyaz ile
Zakir sana haber olsun.

Şah Hatayi’m varı geldi
Varı geldi varı geçti
Sefil bülbül zara düştü
İznikçiye haber olsun