Yoldayız… Yollardayız. 1980 sonrası başlayan bu coğrafyanın aydınlanma sürecinde kendimizi arıyoruz. Yasaklanan, ortadan kaldırılmak istenen kendimizi kaybettiğimizi düşündüğümüz mekânlarda, zamanlarda arıyoruz. Ateşe pervane olmuş kelebekler gibi kendi etrafımızda çarka durmuşuz. Avrupa’nın değişik ülkelerinden, metropollerden ve üniversitelerden gelen, ellerinde kameralar, teypler, sırtlarında küçük çantaları olan, akın akın kaynağına dönmeye çalışan onlarca, yüzlerce genç ile birlikte, kendimize dair bir kelam, resim, tarihi bir iz aramaktayız. Alandayız.

Deryada kaybolmuş damlaların izini sürmekteyiz. Tarihin en derin acılarına dalmaktayız. Bir Dersim, Semsur, Gurgum, Melatî, Olbıstan, Erzingan … olmaktayız. Her karesinde bir kaybın, kaybettirilenin izine rastlamaktayız. Her bulduğumuz zerrede aşkı yaşamaktayız.

Aşk ile…

Aşk ile yollara koyulmuş dervişlerin izcileri, çocukları binlerce yıllık geleneklerin, deyişlerin, türkülerin ardından bize gelen ve duran zaman koridorunda yol almaktayız. Ritmik dansların, duman altı sohbetlerin, muştulu bilginlerin sofrasındayız. Cellâda inat, yaşama pervane olmuş tarihin içindeyiz. Semsur’dayız…

“Offf of… Ne xoş buradasınız, değil mi?”

Biz oradayız. Onlar zaten orada. Bizi biz olmaya davet etmekteler. Yüzlerindeki derin çizgilerinde binlerce yıllık sırrı saklarlarken, kalenin burçlarında bayrak gibi nöbetteler. Gecenin içindeler. Gecenin sahipleriler. Gündüzün mağdurları, biçareleri, dervişleri, delileri, lalları, hamalları…

Gecenin efendileriler… Temburun efendileri, aşk ile niyaza durmuş Semsur. Her yanın ateş, ateşgahların aydınlattığı mekânların ülkesi… Sana geldik, sana niyaz ettik ya pir. Varlığından, ateşe pervane olmuş gençleri mahrum etmeyesin… Bilginden, derdinden… Ali Kute’den, Elif Ana’dan, Fakir İsmail’den, Niyazi Baba’dan, Hemi Tazi’dan … Eyvallahhhh… Eyvallah… Tüm erenler, evliyalar .. Çok xoştur… xoştur…

Yok, yok, yok, yok…

Derdin dermanı pir’in ışığından başka, yola ikrar vermişlerin cemaatinde, cemalinde, “ne güzel, ne güzel Hüseyin de burada, Seyit Rıza’da” … Eyvallah, eyvallah… Başkaca yok yok yok yok…

O ne xoştur, Kürtçe’dir ki; tamburun sesine eşlik eder. Erenlerin kelamını söyler. Derdimin dermanını söyler. Söylerde bizi biz olmaktan alır, bizi biz yapan olur. Atam olur, anam olur… Semsur kelam olur…

Ey kendini arayanlar, dervişler, evliyalar… Dört bir yana çil yavrusu gibi dağılanlar… Ses verin pirlerin sesine, davetine… gel gel oldu viran bağlar…

Çok xoştur, Semsur’da dara durmak, darda durup aşka pervane olmak. Pervaza durmuş canlar, niyaza durmuş canlar, dara durmuş canlar gel gel… Gel de gör pirini, gel de gör nicedir haller… “Ben olmuşum Mecnun, pirim de Leyla, Mecnun Leyla’sını bulmaz mı dostum” …

Karşıt gibi duran fakat birbirini besleyen cumhuriyet ve Şeyh İdris-i Bitlisi, Kürtlüğü tek renklilik, farklılıkları dışlama, onların varlıklarını yadsıma ve ancak kendisine benzeşmesiyle “kabul” görmüşlük biçiminde yol almaya devam etmekte. “Cumhuriyet” tarihine bakıldığında tek dil, tek din ve tek ırk üzerinden yürütülen çalışma, bu cepheden de hakiki Kürt arama ve Kürtlüğün “esasları”nı örgütleme biçiminde yol almıştır. 1984 kırılması ve modern değişim sürecini içine sindirmeyen iki kesim vardır ki, bunlardan birincisi “cumhuriyet” geleneği, diğeri ise içerden kendisini sürekli yenileyerek örgütleyen İdris-i Bitlisi kafasıdır. Günümüzde bu kafa kendisini ciddi bir şekilde hissettirir olmuştur.

Özellikle Kürtlerin değişik inançlarından Alevililik, Ezidilik ve Hırıstiyanlığın hedef tahtasına oturtulduğu bu bakış açısı Ebusuhud Efendi’lerinden kalma fetvaların cağımızın mdoern asimilasyon yöntemleriyle sonuçlandırılması çalışmasından başkaca bir şey hatırlatmıyor bana. Çok mu abartıyorum, hakısızlık mı yapıyorum! Hayır!

Kafasında “Kürdün” nasıl, kim olacağının resmini çizmeye çalışan ve çizdiği resimde tek renkli bir “tokat” kullanan kafa, ihanetin kendisini örgütlemesinden başkaca bir şey değildir. Senaryo yazanların kendilerinden yola çıkarak ürettikleri ve hayatlarının bir parçası olduğunu iddia ettikleri “film”in ana temasına otururtulan “kurtarılma” hikayesine mevzu olanlar -nedense her zaman Tunceliler kurtarılması gerekenilenler oluyor- hep “yoldan çıkmış” “zındık”lar oluyorlar.

Yüzyılların kültür mirası olan Alevi kültürünü görmezden gelen, onu dışlayan ve sahip çıkmayarak Kürt kültürünü tef çalmaktan ibaretmiş gibi göstermeye çalışan kafa kimin kafası olabilir? Özellikle sanat ve edebiyat alanında yıllarca üretmiş olan Sivas, Maraş, Adıyaman, Malatya, Kayseri ve Tunceli bölgelerinin kültürel mirasını dışlamış olmak ve sahip çıkmamak neyle izah edilebilir? “Bunlar doğru dürüst Kürtçe bilmiyorlar” diyerek “Hakiki Kürt” kategorisine almamak neyin ürünü? “Halkımızın genelekleri ve göreneklerine saygı duymak gerekir” denilerek Şeyh İdris-i Bitlisi taifesine kapılar sonuna kadar açılırken, diğer inançlara mensup Kürtlerin sosyal ve kültürel ilişkilerini asimilasyona, yozlaşmayla açıklamaya çalışmanın başka bir nedeni var mı?

Diyeceksiniz “bunların BAHOZ-Fırtına” ile ilgisi ne? Aslında bir filmle hiç ilgisi yok. Belki bir siyasi bakış açısıyla, bir duruşla ilgili. Daha öncede aynı yerde duran bir bakışla ilgili… Bahoz’a benzer bir hikayeyi konu alan bir film izlemiştik, yıllar önceydi. Fransa’nın Marsilya Sahillerinde kurtarılmayı bekleyen “Tuncelili”nin hikayesini konu edinmişti. Bu piyasada iş yapacak bir konu. Bundan hareketle film hakkında filmin geneli üzerinden söylenecek ilk şey, bu film piyasa’sının filmidir.

Filmi izlerken edenmiş olduğum bu genel ruh halimin dışına sıyrılıp bakarsak; kısıtlı olanaklarla ortaya çıkarılmış başarılı bir çalışma demek mümkün. Konu hassas bir süreci de ele almakta. Taraflar memnun edilmeye çalışılmış ve şimşekleri çekmemeye de özen göstermiş. Bıçak sırtında yol alınmış.

Film, iki taraf arasındaki farklı bakış açılarını ortya koymaya çalıştığını iddia ederken, ne kadar eleştiri içeriyorsa o kadar da özeleştiri yapan kareleri aralara serpiştirerek “insaflıyım” diyor. Fakat bilen biliyorki; üçüncü “görünmeyen” bir tarafın ince eleştirilerini de ustaca yerleştiriyor karelere. (Kürt bilmiyor demesinler notu:-)

Oyuncuların performansları zaten tartışmasız bir biçimde hissediliyor. Karakterler güzel seçilmiş. Bir kaç abartı-görsel nahoşluk dışında, oyuncular rollerin hakkını vermiş.

Araya serpiştirilen espiriler, filmi gergin seyretmenin önüne geçiyor, “yatay geçiş”ler yaptırıyor.

Gelelim şapka devrimine: Filmde dikkatimi çeken sahnelerden biri de, devrimci yapı içinde onaylanmayan bir ilişkinin iki tarafı olan Ali ile Helin’in sevişme sonrası görüntüleri… Karede aklımda kalanlar, Ali ile Helin’in sevişme sonrasında yatakta uzanır halleri… Bu sahnenin son karesindeyse kız çıplak bir halde kalkıyor ve üzerine bir ceket giyiyor. Sanat yönetmenine sormak isterdim; neden zaten anlaşılmış bir karenin gereksiz bir ayrıntısını ekrana vermiş? Bu kare ile Kürtlerde çıplaklık devrimi mi yapıyor, yoksa “aydınlarımızdaki” aşağılık kompleksine, tatminkar bir araç mı oluyor bilinmez ama şapka devrimi kadar etkili bir çarpıklık!

“Heval”, sanatı, iklimce giydirilen poşuyu “cumhuriyet zihinlilerin” soymasıyla yapmak mümkün mü?